De Slag van Waterloo is het orgelpunt van een bijna ononderbroken periode van oorlogen die meer dan twintig jaar duurde, waarbij alle Europese grootmachten waren betrokken. Waterloo staat ook voor de opschudding onder de Europese monarchieën die zich verenigen tegen het ‘Keizerrijk, de ideeën van de Verlichting en de Franse Revolutie, en vooral tegen de oppermachtige ambities van degene die door heel Europa de ‘Ogre de Corse’ of de wreedaard van Corsica wordt genoemd.

© M Fasol

De historische context

Binnen een Europa waarop Frankrijk een sterke invloed had, hadden de gebeurtenissen van 1789 een immense impact. Deze revolutionaire erfenis, de verspreiding van de ideeën van de Verlichting, en de bijna ononderbroken oorlogsvoering van 1792 tot 1815, zetten het Europese continent in rep en roer op geopolitiek vlak, maar ook op vlak van het ideeëngoed: de legers van de revolutie en van het Keizerrijk verspreiden naar het buitenland de principes van vrijheid, gelijkheid en het recht van het volk om zelf te beschikken, waardoor het nationale gevoel werd aangewakkerd in de door Napoleon veroverde of geannexeerde landen.

De bries van vrijheid, overgewaaid uit het revolutionaire Frankrijk, zorgt al snel voor onweer in Europa. De volkeren, vaak geleid door intellectuele elites, dromen ervan zich te bevrijden van het ancien régime en van een verenigde natie, zich spiegelend aan het Franse model. Dit nationale model wordt bovendien aangewakkerd door de Franse bezetting: de Napoleontische dominantie maakt het bewustzijn van de identiteit alleen maar sterker bij de veroverde volkeren.

Na de nederlaag van de veldtocht naar Rusland (1812) treedt Napoleon af op 6 april 1814, wat meteen ook de val van het Keizerrijk inhoudt. Wanneer ze in september 1814 samenkomen op het Congres van Wenen om de grenzen binnen het Napoleontische Europa opnieuw te tekenen, willen de monarchen van Oostenrijk, Rusland, Engeland en Pruisen ‘de beschaving restaureren’, ze willen met andere woorden de nieuwigheden ingevoerd in Europa door de geest van de Franse Revolutie uitvagen.

De terugkeer van het eiland Elba, op 1 maart 1815, en de honderd dagen durende veldslag die de geallieerden verenigde tegen Napoleon, zorgden ervoor dat het Napoleontische offensief opnieuw in de clinch ging met de coalitie van Engeland, Pruisen, Rusland en Oostenrijk, gesteund door Spanje, Italië en de Nederlanden. Het was de veldtocht van België die leidde tot de slag van Waterloo.